Twórczość to nie tylko talent. To także odporność emocjonalna.
W pracy ze studentami Szkoła Filmowa w Łodzi / PWSFTviT – reżyserami, scenarzystami, montażystami – coraz wyraźniej widzę, że proces twórczy to nie tylko kreacja, ale i konfrontacja.
Z oceną, krytyką, brakiem weny, własnym cieniem.
To droga pełna napięć i zwątpień, w której psychika jest równie ważna jak warsztat.
Dlatego psychologiczne wsparcie twórczości nie polega na „dodawaniu otuchy”, ale na budowaniu „wewnętrznego kontenera” – przestrzeni, która wytrzyma frustrację, niepewność, czasem porażkę.
Co może pomóc w budowaniu odporności psychicznej twórców?
1. Regulacja emocji:
Badania Grossa i John (2003) pokazują, że osoby, które potrafią regulować emocje przez poznawczą reinterpretację (reappraisal), wykazują większą kreatywność i lepszą adaptację w sytuacjach stresowych.
U twórców to klucz do przetrwania kryzysów twórczych.
2. Praca z krytykiem wewnętrznym:
Badania Silvii i O’Brien (2004) wykazują, że nadmierny samokrytycyzm koreluje z obniżonym poziomem twórczości.
Osoby twórcze często blokują się nie brakiem pomysłów, ale lękiem przed oceną.
Pomocne są podejścia takie jak IFS (Internal Family Systems – System Wewnętrznej Rodziny), które uczą rozpoznawania i pracy z wewnętrznymi częściami psychiki, np. krytykiem, twórczym dzieckiem czy perfekcjonistą.
3. Mindfulness i praca z ciałem:
Badania Zabeliny i Robinsona (2010) pokazują, że osoby praktykujące uważność są bardziej elastyczne poznawczo i kreatywne.
Uważność pomaga oddzielić siebie od lęku czy impasu twórczego. Tu pomocne są ćwiczenia z oddechem, medytacja, techniki ugruntowujące ciało – szczególnie cenne dla aktorów i montażystów, którzy spędzają długie godziny w napięciu.
4. Bezpieczne środowisko współpracy:
Psychologiczna teoria bezpieczeństwa zespołowego Amy Edmondson (1999) pokazuje, że ludzie pracujący w atmosferze zaufania i braku ośmieszania chętniej dzielą się pomysłami i biorą twórcze ryzyko.
Dotyczy to również zespołów filmowych, teatralnych, kreatywnych – a studenci dopiero uczą się, jak funkcjonować w takich układach.
5. Wewnętrzna motywacja i poczucie sensu:
Badania Deci i Ryan (2000) potwierdzają, że wewnętrzna motywacja – „robię, bo mnie to obchodzi” – jest silniejszym predykatorem kreatywności niż nagrody zewnętrzne.
To podstawa podejścia ACT (Acceptance and Commitment Therapy – Terapia Akceptacji i Zaangażowania), które uczy jak działać pomimo trudnych emocji, w zgodzie z własnymi wartościami.
Twórca bez narzędzi psychologicznych to jak reżyser bez planu zdjęciowego – może działać intuicyjnie, ale z czasem zaczyna się gubić.
Nie musisz być odporny „ze stali”.
Możesz być odporny emocjonalnie – czyli świadomy, elastyczny i uważny na siebie.
Twórco – masz prawo do słabości. I możesz mieć narzędzia, które pomogą ci przez nią przejść.
